ทิวเขาและหุบเขาทางเหนือ 
ลักษณะภูมิประเทศทางภาคเหนือของไทย มีแนวทิวเขาทอดยาวจากเหนือลงมาทางใต้ มีลักษณะค่อนข้างสลับซับซ้อน ทิวเขาที่สำคัญคือ ทิวเขาหลวงพระบาง อยู่ทางด้านตะวันออก กั้นอาณาเขตระหว่างประเทศไทยและประเทศลาวถัดเข้าทางคือเทือกเขาผีปันน้ำ ตะวันออก - กลาง- ตะวันตก ถัดไปทางทิศตะวันตกจนสุดเขตแดนประเทศ มีทิวเขาแดนลาวด้านเหนือ และทิวเขาถนนธงชัย อยู่ถัดมาทางใต้ กันอาณาเขตประเทศไทยและประเทศพม่า ระหว่างทิวเขาจะมีหุบเขาและแม่น้ำไหลผ่านและระหว่างทิวเขาและ หุบเขาจะมีที่ราบ บริเวณที่ราบที่มีแม่น้ำไหลผ่าน จะมีความอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การตั้งถิ่นฐาน จึงทำให้เกิดชุมชนที่มีประชากร อาศัยอยู่หนาแน่น ในปัจจุบันมีการตัดไม้ทำลายป่าต้นน้ำลำธาร ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติเริ่มหมดไป และเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แม่น้ำที่ไหลผ่านที่ราบ ในตอนเหนือจะมีแม่น้ำอิงและแม่น้ำกก ซึ่งมีต้นน้ำจากทิวเขาแดนลาวไหลไปทางตะวันออกลงสู่แม่น้ำโขง ถึงลงมามีแม่น้ำสำคัญสี่สาย เรียงจากตะวันตกไปตะวันออกคือ แม่น้ำปิง วัง ยม และ น่าน ไหลลงด้านใต้มาบรรจบกันทำให้เกิด แม่น้ำสายสำคัญที่สุดสายหนึ่งของประเทศคือแม่น้ำเจ้าพระยา

ทิวเขาและแอ่งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 
ลักษณะภูมิประเทศของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีทิวเขาใหญ่กั้นอยู่โดยรอบ ทางด้านทิศตะวันตกและทางทิศใต้มีภูเขาขนาดเล็ก อยู่ประปรายภายในของภาค ทางทิศตะวันตกสุดของภาคมีทิวเขาใหญ่ 2 ทิว ทอดยาวติดต่อจากเหนือลงมาทางใต้ คือทิวเขาเพชรบูรณ์
ทางตอนเหนือ และทิวเขาดงพญาเย็นทางตอนใต้ ทิวเขาทั้งสองนี้กั้นพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจากภาคเหนือ และ ภาคตะวันออก และ
ภาคกลาง ทางใต้ทางภาคมีทิวเขาใหญ่อีก 2 ทิวทอดยาวจากทางภาคตะวันตกต่อไปทางตลอดเขตแดนประเทศกัมพูชาและ ลาว คือ
ทิวเขาสันกำแพงและ ทิวเขาพนมดงรัก พื้นที่โดยทั่วไปมีลักษณะเป็นที่ราบ มีชื่อเรียกว่าที่ราบสูงโคราชโดยมีของสูงในบริเวณทิวเขา
ทางทิศตะวันตกและทิศใต้ และค่อยลาดเอียงไปทางตะวันออกสู่แม่น้ำโขง
บริเวณตอนในค่อนไปทางตะวันออกเฉียงเหนือยังมีทิวเขาเตี้ยๆ เรียกว่าทิวเขาภูพานและมีภูเขากระจัดกระจายไม่เป็นทิวเขา ทำให้ลักษณะพื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงหนือมีลักษณะเป็นแอ่งที่ราบใหญ่ 2 ตอน คือแอ่งสกลนคร และ แอ่งโคราช
แอ่งที่ราบทั้ง 2 มีพื้นที่กว้างขวาง ครอบคลุมพื้นที่หลายจังหวัดมีแม่น้ำสำคัญหลายสายคือแม่น้ำสงครามซึ่งไหลอยู่ทางตอนเหนือในเขต
แอ่งสกลนคร และแม่น้ำมูล-ชี ซึ่งไหลอยู่ตอนกลางและใต้ของแอ่งโคราช แม่น้ำในภาคตะวันออกเฉียงเหนือไหลลงสู่แม่น้ำโขง ซึ่งเป็นแม่น้ำ
สายใหญ่กั้นเขตแดนระหว่างแม่น้ำโขงถือว่าเป็นแม่น้ำนานาชาติเพราะว่าไหลผ่านประเทศหลายประเทศ 
ที่ราบตอนกลาง 
ที่ราบตอนกลาง ตอนใต้บริเวณทิวเขาและหุบเขาทางเหนือ และด้านตะวันตกของทิวเขาและแอ่งทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือเป็นบริเวณ ที่ราบตอนกลางที่กว้างขวาง บริเวณตอนกลางมิได้ประกอบด้วยที่ราบอย่างเดียวมีภูเขากระจัดกระจายอยู่ตอนเหนือ และมีทิวเขาทอดยาว ทางด้านตะวันออก ทอดลงมาทางใต้เรียกว่า เรียกว่าทิวเขาเพชรบูรณ์ 2 ที่ราบตอนกลางมีแม่น้ำสำคัญหลายสาย ที่สำคัญคือแม่น้ำปิง ซึ่งมีแม่น้ำวังไหลมาบรรจบกันที่ตำบลบ้านปากวัง อำเภอบ้านตาก จังหวัดตากแม่น้ำน่านซึ่งมีแม่น้ำยมไหลมาบรรจบกันที่หน้าวัดพระธาตุ บ้านเกยชัย อำเภอชุมแสงจังหวัดนครสวรรค์ ต่อจากนั้นแม่น้ำปิงและแม่น้ำน่านไหลมาบรรจบกันที่ตำบลปากน้ำโพอำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ เป็นแม่น้ำเจ้าพระยาไหลลงทางใต้ จากนั้นได้แตกแยกสาขาอีกคือแม่น้ำน้อย และ แม่น้ำท่าจีน และมีแม่น้ำป่าสักซึ่งไหลมาจากตอนเหนือผ่าน จังหวัดเพชรบูรณ์มารวมกับแม่น้ำเจ้าพระยาที่อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผ่านกรุงเทพมหานคร ลงสู่อ่าวไทย ที่ปากน้ำจังหวัดสมุทรปราการ
ที่ราบตอนกลางสามารถแบ่งเป็น 2 ตอน ตอนบนได้แก่พื้นที่ตั้งแต่จังหวัดนครสวรรค์ขึ้นไป บริเวณนี้มีภูเขาโดดๆ สลับพื้นที่ราบ บางส่วนเป็นลอนลูกฟูก คือมีที่สูงๆต่ำๆ สลับกัน และมีความสูงจากระดับน้ำทะเลมากกว่าตอนล่าง อีกตอนหนึ่งเป็นที่ราบตอนล่าง คือ ตั้งแต่จังหวัดนครสวรรค์ลงมาจนถึงอ่าวไทย บริเวณนี้เป็นที่ราบเรียบเกือบไม่ปรากฎภูเขาให้เห็น พื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ใกล้ระดับน้ำทะเล บริเวณนี้มีปัญหาในการระบายน้ำ ในหน้าฝลจะมีภาวะน้ำท่วมขัง

ชายฝั่งทะเล ทิวเขา และที่ราบลูกฟูกทางตะวันออก 
ชายฝั่งทะเล ทิวเขา และที่ราบลูกฟูกทางตะวันออก ทางด้านตะวันออกของประเทศ คือชายฝั่งทะเลตะวันออก มีจังหวัด สระแก้ว ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง จันทบุรี และ ตราด เป็นชายฝั่งที่มีชายหาดส่วยงามเป็นที่พักพ่อนหย่อนใจ ปัจจุบันรัฐบาลไม่กำหนดเป็นเขต พัฒนาอุตสาหกรรม (Estern Seaboard)  การสร้างท่าเรือน้ำลึก และ นิคมอุตสาหกรรม ที่แหลมฉบัง โรงกลั่นน้ำมัน โรงผลิตก๊าซที่ขุดเจาะมาจากอ่าวไทย ถึดจากชายฝั่งเป็นทิวเขาอยู่ตอนกลาง คือทิวเขาจันทบุรี อยู่ในแนวจังหวัดชลบุรีและจันทบุรี อีกทิวเขาหนึ่งคือทิวเขาบรรทัด เป็นแนวกั้นพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับกัมพูชาที่จังหวัดตราด บริเวณใกล้เคียงกับทิวเขาทั้งสองมีการพลอย ซึ่งเป็นรายได้อันสำคัญบริเวณนี้ ถัดจากทิวเขาขึ้นไปทางเหนือพื้นที่ทั้งหมดเป็นที่ราบลูกฟูก ส่วนใหญ่อยู่ในจังหวัดปราจีนบุรี บริเวณนี้เรียกว่า "ฉนวนไทย" คือเป็นทางสะดวกที่สุดที่เขาสู่กัมพูชา และในทางกลับกันจากกัมพูชาเข้าสู่ไทย นับว่าเป็นช่องทางยุทธศาสตร์ในระหว่างศึกสงคราม

ทิวเขาและหุบเขาทางตะวันตก 
ด้านตะวันตก บริเวณนี้นมีภูเขาที่สลับซับซ้อน แนวทิวเขาถนนธงชัยจากจังหวัดแม่ฮ่องสอน ทอดยาวผ่านจังหวัดตากไปจนถึงกาญจนบุรี มีที่ราบบริเวณแคบๆ ได้แก่ที่ราบรุหว่างหุบเขาแม่สอดที่ตั้งอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก เป็นที่ราบติดต่อกันกับที่ราบในพม่า และเป็นจุดใกล้กับกรุงร่างกุ้งเมืองหลวงของพม่ามากที่สุด และยังมีที่ราบระหว่างหุบเขาแคบๆ ที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ทิวเขาถนนธงชัย สิ้นสุดที่ด่านเจดีย์สามองค์ จังหวัดกาญจนบุรี ตามแนวทิวเขาถนนธงชัยมีช่องทางเข้าสู่พม่าหลายแห่ง อันเป็นเส้นทางเดินทัพมาครั้งสมัยโบราณ เช่น ด่านแม่ละเมา ด่านเจดีย์สามองค์ เป็นต้น ถัดจากทิวเขาถนนธงชัยลงไปทางใต้เป็นทิวเขาตะนาวศรี ซึ่งผ่านด้านตะวันตกของจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี เพชรบุรี ไปจนถึงประจวบคีรีขันธ์ บริเวณตะวันตกมีแม่น้ำสายสำคัญคือ แม่น้ำแม่กลอง  ซึ่งเกิดจากแม่น้ำแควใหญ่ (มีต้นน้ำจากทิวเขาถนนธงชัย)  และ แม่น้ำแควน้อย (มีต้นน้ำจากทิวเขาตะนาวศรี) ไหลมาบรรจบกันที่ตำบลปากแพรก อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี และอำเภอกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม นอกจากนี้มีแม่น้ำสายสั้นๆ ได้แก่ แม่น้ำเพชรบุรี ปราณบุรี และ มีที่ราบแคบๆ บริเวณเชิงเขา

คาบสมุทรทางใต้ 
บริเวณทางใต้ ขนาบด้วยทะเลทั้งสองด้านเป็นคามสมุทร ถัดจากทิวเขาตะนาวศรีลงมาทางใต้เป็นทิวเขาภูเก็ต เริ่มตั้งแต่จังหวัดชุมพร ระนอง พังงา ภูเก็ต และ กระบี่ อีกแนวเป็นทิวเขานครศรีธรรมราช เริ่มตั้งแต่ตอนเหนือของจังหวัดสุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง สงขลา และ สตูล ทิวเขานี้เรียกได้ว่าเป็นสันของคามสมุทรทางใต้ ด้านใต้สุดซึ่งเป็นพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับมาเลเซีย มีทิวเขาสันกาลาคีรี
บริเวณคามสมุทรทางใต้ด้านตะวันออก ชายฝั่งมีลักษระเป็นที่ราบซึ่งเกิดจากการงอกตื้นเขินของทะเล จะมีสันดอนทรายยาวเช่น ตัวเมืองนครศรีธรรมราชตั้งอยู่บนสันทรายและนอกจากนั้นยังมีทะเลสาบสงขลาซึ่งเกิดจากสันดอนทรายปิดกั้นทะเลบ่างส่วนจากทะเลใหญ่ ร่องรอยการวองยื่นของทะเลแถบนี้ปรากฏอยู่หลายแห่ง เช่นที่แหลมตะลุมพุก อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ส่วนทางฝั่งตนะวันตกลักษณะเป็นที่ราบลูกฟูกแคบๆ และมีเกาะแก่งตามชายฝั่งมากมาย เช่นบริเวณอ่างพังงา ชายหาดดีๆ มีน้อย ส่วนมากเป็นชายฝั่งโคลนเลน เว้นแต่ที่เกาะภูเก็ตมี่มีชายหาดสวยงามเป็นสถานที่ท่องเที่ยว ทางใต้มีแต่แม่น้ำเพียงสายสั้นๆ ด้านฝั่งตะวันออกมีแม่น้ำตาปีและแม่น้ำหลังสวน ส่วนฝั่งตะวันตกมีแม่น้ำตรัง อย่างไรก็ตามเกาะแก่งทางใต้เป็นที่นิยมของชาวต่างประเทศไปท่องเที่ยว เช่น เกาะสมุย พงัน ภูเก็ต ตะรุเตา สุรินท์ พีพี เป็นต้น

แหล่งที่มา :การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

[ ENGLISH VERSION | Tourism Around Thailand | Thailand Information | SunSITE Thailand ]

แก้ไขครั้งสุดท้ายเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2540
ส่งข้อคิดเห็นและคำแนะนำที่ : www@sunsite.au.ac.th
ฉ 1997 Information Management Office:
Internet AUNet Center Assumption University.